Ayasofya tam 17 sene sonra iskelesiz…

İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı’nın bir yıldır süregelen kapsamlı restorasyon çalışmalarının sonucunda, 17 senedir Ayasofya Müzesi’nin içinde bulunan 180 tonluk iskelenin son parçalarının sökümü düzenlenen basın toplantısıyla gerçekleştirildi. 17 yıl sonra ilk kez iskelesiz görülebilecek olan Ayasofya eşsizliğini gözler önüne seriyor ve yeniden keşfedilmek için ziyaretçilerini bekliyor.

İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı, 2009 yılının Ocak ayında başlattığı kapsamlı restorasyon çalışmalarıyla, İstanbul’un köklü tarihinin 1.500 yılına tanıklık etmiş, yazılı tarihin kaydedemediklerini duvarlarında taşıyan Ayasofya’nın öyküsünün dünya çapında daha nice nesillere aktarılabilmesini amaçlıyor.

Bu çalışmalar kapsamında, 17 yıldır Ayasofya Müzesi’nin içinde bulunan 180 ton ağırlığındaki demir iskelenin son parçaları, İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı Yürütme Kurulu Başkanı Şekib Avdagiç’in ev sahipliğinde, Ayasofya Müzesi Başkanı Haluk Dursun’nun katılımıyla gerçekleştirilen basın toplantısında söküldü.

Restorasyon çalışmaları sürerken yaşanan önemli bir keşif olan Serafim figürü müzeyi yeniden dünya gündeminin üst sıralarına taşımış, Ayasofya’nın derin tarihini bir kez daha gözler önüne sermişti. Toplantının açılış konuşmasını gerçekleştiren İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı Yürütme Kurulu Başkanı Şekib Avdagiç, müzenin kuzeydoğu kubbesinde yer alan ve 160 yıl sonra gün yüzüne çıkarılan, 700 yaşında olduğu tahmin edilen altı kanatlı melek yüzünün (Serafim), iskele engeli olmadan, ilk günkü ihtişamıyla ziyaretçileri karşılayacağını vurgulayarak sözlerine şöyle devam etti: “Dünyanın da ilgi odağında bulunan ve her yıl yaklaşık 2-2,5 milyon yabancı turist tarafından ziyaret edilen bu eşsiz yapı da, bugünden itibaren yeni yüzü ile hem İstanbullulara hem de ziyaretçilere ilham vermeye devam edecek. Bugünden itibaren Ayasofya için yeni bir zaman başlayacak: yeniden keşfetme zamanı… İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı olarak, işte bu tarihi ve önemli olaya katkıda bulunmaktan büyük heyecan ve mutluluk duyuyoruz.”

İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı’nın Ayasofya’daki çalışmalarının ikinci aşamasını galeri katının onarımı oluşturuyor. Ayrıca, I.Mahmut Kütüphanesi, I.Mahmut Şadırvanı ve Sıbyan Mektebi’nin restorasyonları da yer alıyor. Üzerlerinde “Hz. Allah, Hz. Muhammed, Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman, Hz. Ali, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin” isimlerinin yazılı olduğu, 7,5 metre çapındaki dünyanın en büyük hat levhaları kabul edilen 8 adet hat levhanın konservasyonu ve restorasyonu ile Ayasofya’nın iç mekan aydınlatmasını sağlayan kandilliklerin restorasyonu ve maksurelerin restorasyonu da Ajans’ın çalışmaları kapsamında yer alıyor. Ayrıca, Ayasofya Cephe Acil onarım işi kapsamında Ayasofya Bilim Kurulu’nun denetiminde gerçekleştirilecek cephe restorasyonu ile uzun yıllardır yapıya zarar veren çimento esaslı derzler ve sıvalardan yapı arındırılacaktır.

İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı’nın Ayasofya Müzesi Projeleri

1. Ayasofya Ana Kubbe Kuzeydoğu Çeyreği ve İç Narteks Bezemeli Yüzeylerinin Restorasyonu İşi Kapsamında Gerçekleştirilen Çalışmalar:

•  
• *** 520 m² genişliğinde, 55 metre yüksekliğinde ve 181 ton ağırlığındaki çelik iskele sökülmüştür.
• *** Ana kubbe kuzeydoğu çeyreğinde yaklaşık 500 m² bezemeli yüzeylerde yer alan mozaik ve mozaik taklitlerinin restorasyonu ve konservasyonu gerçekleştirilmiştir.

1. Bu çalışmalar esnasında müzenin kuzeydoğu kubbesinde yer alan, 160 yıl sonra gün yüzüne çıkarılan ve 700 yaşında olduğu tahmin edilen altı kanatlı melek yüzünün (Serafim) ortaya çıkmıştır.

• ***Ayasofya iç narteks tonoz yüzeylerinde bulunan yaklaşık 600 m² mozaik ve mozaik taklidi yüzeylerde konservasyon ve restorasyon gerçekleştirilmiştir.

1. Mozaikleri Justinianus dönemine tarihlenen iç nartekste uzun yıllar sonra ilk defa bir restorasyon ve konservasyon çalışması başlatılmıştır. Bu çalışmalar sayesinde dünyada eşi benzeri olmayan mozaiklerin korumasına yönelik ciddi bir adım atılmıştır. Mozaiklerin konservasyonu ve restorasyonundan sonra Ayasofya’nın değerleriyle yaşatılması ve ziyaretçilerin mimarlık ve sanat tarihi açısından önem taşıyan bu değerlerinin ön plana çıkarılması ve algılanması sağlanacaktır.

2. Ayasofya’da Gerçekleştirilecek Diğer Restorasyon Çalışmalarıyla ilgili Detaylar:

• ***Ana mekanda yer alan Kazasker Mustafa İzzet Efendiye ait 7,50 m çapında üzerinde “ Hz. Allah, Hz. Muhammed, Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman, Hz. Ali, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin” isimleri yazılı 8 adet hat levhanın konservasyonu ve restorasyonunun yapılması gerçekleştirilecektir.

1. Bu levhalar dünyanın bilinen en büyük hüsn-i hat levhalarıdır. Yapımında ıhlamur ağacı kullanılmıştır. Bunun başlıca sebebi bu ağacın hafifliği nedeniyle asıldığı yere daha az ağırlık yüklemesidir. Söz konusu levhalar 1849 yılından 1935 yılına kadar (Ayasofyanın Müze olarak kullanımına karar verilmesi) yerlerinde kalmış, bu tarihte Müze müdürünün kararı ile yerlerinden indirilerek, başka bir yere götürülmek istenmiş ancak büyüklüklerinden dolayı kapılardan dışarı çıkarılamadığından içeride hünkar mahfili yakınında ondört yıl duvara dayalı olarak bırakılmışlardır. 1949 yılında tekrar yerlerine asılmışlardır.

2. Zaman içerisinde yüzeylerinde is ve kir oluşmuş, taşıyıcı ahşaplarında bir takım bozulmalar meydana gelmiştir. Üzerindeki altın varaklarında bozulmalar meydana gelmiştir. Hat levhaların yüzeylerinin temizlenmesi ve hatların altın varak yüzeylerinin restorasyonu yapılarak taşıyıcı ahşapları takviye edilecektir.

3. Ayrıca bu çalışma kapsamında Ayasofya’nın iç mekanını aydınlatan kandilliklerin ve maksurelerin restorasyonu ve konservasyonu da gerçekleştirilecektir.

4. I.Mahmut Kütüphanesi ve Şadırvanı Projelendirme çalışmaları tamamlanmıştır. Ayasofya’nın güney nefinde iki payanda arasında yapılan kütüphane 1739 yılına tarihlenir. Okuma salonu, hazine-i kütüb (kitapların korunduğu oda) ve bu iki bölümün arasındaki koridordan oluşur. Kütüphane ana mekandan altı sütunun taşıdığı, çiçek ve kıvrık dallarla süslü bronz bir şebeke ile ayrılmaktadır. Okuma odasının duvarları çini ve yazı frizleri ile bezenmiştir. Ara koridorda çeşitli çiçek ve selvi motiflerinin oluşturduğu çini panolar bulunur. Kütüphanede kullanılan çiniler İznik, Kütahya ve Tekfur atölyelerinde 16 - 18. yüzyıllar arasında üretilmiştir. Kütüphanede muhafaza edilen 5.123 adet kitap 1968 yılında Süleymaniye Kütüphanesi’ne taşınmıştır.

5. Uzun yıllar kapalı kalan ve restorasyona ihtiyaç duyan bu bölümün öncelikle belgelenmesi ve restorasyon ilkelerine uygun öneriler geliştirilerek restorasyon projelerinin hazırlanması gerekmektedir.

6. Bu nedenle öncelikle rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri hazırlanarak ilgi Koruma Kurulunun onayına sunulmuştur.

Ayasofya’nın avlusunun güney tarafında bulunan şadırvan Sultan I. Mahmud tarafından 1740 yılında yaptırılmıştır. Sekiz mermer sütunun ve sekiz kemerin üzerine yerleştirilmiş kubbe ve saçak örtülüdür. Mermer revakın üst ve iç kısmında kaside yazısı bulunmaktadır. Yarım sütunların üst kısmı çiçek oymalı bronz şebeke ile süslüdür. Ayasofya Cephe Acil onarım işleri

Ayasofya Bilim Kurulunun denetiminde gerçekleştirilecek cephe restorasyonu ile uzun yıllardır yapıya zarar veren çimento esaslı derzler ve sıvalardan yapı arındırılacaktır.